بررسی ویژگیهای ساختاری و روانسنجی نسخه فارسی پرسشنامه خاطرات خانه و خانواده
خانم ندا قلیپور، پژوهشگر و مجری طرح «بررسی ویژگیهای ساختار عاملی، اعتبار و روایی نسخه فارسی پرسشنامههای فرم بلند و کوتاه خاطرات خانه و خانواده»، از اجرای این پروژه تحقیقاتی مهم و نیازسنجی در حوزه روانشناسی خبر داد. وی در این زمینه، کارشناسی و فعالیتهای پژوهشیاش را در حوزه روانشناسی عنوان کرد و افزود که تاکنون در چندین پروژه مرتبط مشارکت داشته است.
وی دلیل اصلی این پژوهش را نیاز به ابزارهای بومی و استاندارد برای سنجش تجارب مثبت دوره کودکی در خانوادهها دانست و تاکید کرد که در ادبیات روانشناسی کشور، ابزارهای متعددی برای سنجش تجارب منفی دوران کودکی وجود دارد، اما ابزار مناسبی برای ارزیابی تجربیات مثبت خانوادگی در سطح ملی و بومی در ایران کم است. بنابراین، هدف اصلی این پروژه، ترجمه، بومیسازی و بررسی ویژگیهای روانسنجی پرسشنامه «خاطرات خانه و خانواده» است. در این مسیر، همکاری ارزشمندی با تیمهای پژوهشی صورت گرفت؛ از جمله دکتر محسن محمدپور در زمینه ترجمه و تحلیل آماری، خانم سنا علیزاده در جمعآوری دادهها و مراحل اجرایی، و دکتر عاشوری در مدیریت اجرای طرح.
پژوهش مورد اشاره، یک مطالعه روانسنجی است که به بررسی ساختار عاملی، اعتبار و روایی پرسشنامه «خاطرات خانه و خانواده» در دو نسخه بلند (۲۸ سؤال) و کوتاه (۱۲ سؤال) پرداخته است. هدف از این تحقیق، ارزیابی تجارب مثبت خانواده در شش بعد عمده شامل احساس ارزشمندی، استقلال، حمایت، امنیت، رفاه و شادی، و رشد و معنا است. ویژگیهای نوآورانه این طرح شامل نخستین بررسی روانسنجی نسخه فارسی این ابزار بینالمللی در ایران، بومیسازی فرهنگی و زبانی، ارزیابی روایی همگرا و واگرا، و ارائه فرم کوتاه با قابلیت استفاده سریعتر و آسانتر در محیطهای بالینی و پژوهشی است.
خانم قلیپور اعلام کرد که این پژوهش بهتازگی به مرحله اجرا رسیده و نتایج آن از جمعآوری نمونههای مستقل از جمعیت بزرگسالان و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ایران بهدست آمده است. نتایج نهایی درحال حاضر در فرآیند انتشار قرار دارد و نسخه استاندارد فارسی این ابزار میتواند در آینده در اختیار پژوهشگران، روانشناسان و مشاوران قرار گیرد.
در ادامه، او بیان کرد که این ابزار، نقش مهمی در کاهش مشکلات روانی و ارتقای سلامت روان در جامعه ایفا خواهد کرد. به باور وی، خانواده نقش اساسی در شکلگیری شخصیت و سلامت روان افراد دارد و ابزار «خاطرات خانه و خانواده»، میتواند در پژوهشها و مداخلات بالینی برای سنجش کیفیت تجارب خانوادگی و شناسایی عوامل محافظ روانشناختی استفاده شود. این ابزار، قابلیت بررسی همزمان تجارب منفی و مثبت را فراهم میآورد و به صورت جامعتر وضعیت روانی افراد را ارزیابی میکند که این امر میتواند در طراحی مداخلات حمایتی مؤثرتر باشد.
وی در پایان از مسئولان و متولیان امور پژوهشی و علمی خواست تا از طرحهایی که به توسعه ابزارهای بومی و دانش داخلی کمک میکنند، حمایت مالی، فنی و سیاستگذاری لازم را انجام دهند. ایجاد تسهیلات در زمینه پژوهش، چاپ و انتشار یافتههای علمی و تشویق همکاریهای بینالمللی، راهکارهای موثر در توسعه و ارتقای سلامت روان و روانسنجی در ایران عنوان شد. این پژوهش، نقطه شروعی برای فعالیتهای گستردهتر در حوزه تجارب خانوادگی است و در برنامههای آتی، گسترش بهرهبرداری در گروههای مختلف سنی و فرهنگی، از جمله نوجوانان، والدین و سالمندان، مورد توجه قرار دارد. هدف نهایی، توسعه ابزارهای کاربردی و موثر جهت ارتقاء سطح روابط خانوادگی و سلامت روان جامعه ایرانی است.
خبرنگار نسیمه ستایش