بررسی اثر مکمل یاری ویتامین های گروه ب بر معیارهای خستگی

خانم دکتر ناهید آریائیان مجری طرح تحقیقاتی با عنوان ” بررسی اثر مکمل یاری ویتامین های گروه ب بر معیارهای خستگی در بیماران مبتلا به بیماری التهابی روده: یک مطالعه مرور نظام مند  ” در گفتگویی به تشریح این طرح پرداخت.

خانم دکتر ناهید آریائیان استاد علوم تغذیه گروه علوم تغذیه، دانشکده بهداشت و مرکز تحقیقات تکنولوژی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی ایران می باشند. ایشات برنده جایزه سیزدهمین جشنواره ابن سینا در بخش پایان نامه برگزیده در مقطع دکتری بهمن ۱۳۹۰می باشند و جزو  دانشمندان ۲ درصد جهان در سال های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ می باشند و h- Index  ایشان ۲۵ می باشد. سمت های اجرایی و علمی ایشان شامل سرپرستی معاونت پشتیبانی دانشکده، نمایندگی گروه تغذیه در شورای پژوهشی دانشکده، عضویت کمیته برنامه ریزی دفتر توسعه دفتر دانشکده ، عضویت کمیته آنالیز و تحلیل سوالات دفتر توسعه آموزش دانشکده، عضویت کمیته توانمند سازی اساتید دفتر توسعه آموزش دانشکده، عضویت کمیته ارزشیابی دفتر توسعه آموزش  دانشکده، عضویت کمیته پژوهش در آموزش، مدیریت اداره کنترل و نظارت بر مواد غذایی-آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی، عضویت کمیته ارتباط فناوری و ارتباط با صنعت دانشکده، نمایندگی گروه در کمیته ثبت اختراع  و استاد مشاور گروه می باشد.

ایشان دلیل اصلی برای انتخاب این طرح تحقیقاتی را اینطور بیان کردند که بیماری‌های التهابی روده (IBD) شامل دو نوع عمده از جمله بیماری کرون (CD) و کولیت اولسراتیو (UC)، به‌عنوان بیماری‌های مزمن گوارشی با التهاب مداوم در لایه‌های روده شناخته می‌شوند. این بیماری‌ها به دلیل التهاب و آسیب در روده‌ها، مشکلات گوارشی پیچیده‌ای برای بیماران ایجاد می‌کنند که می‌تواند کیفیت زندگی آن‌ها را به‌طور چشمگیری تحت تأثیر قرار دهد . در کنار علائم گوارشی مانند درد شکم، اسهال و خونریزی، یکی از نشانه‌های برجسته در بیماران مبتلا به IBD، خستگی مزمن است که به‌طور مداوم بر توانایی این افراد در انجام فعالیت‌های روزمره اثر می‌گذارد. مطالعات متعدد نشان داده‌اند که خستگی مزمن در بیماران مبتلا به IBD حتی در دوره‌های بهبودی نیز ادامه دارد و می‌تواند بیش از علائم گوارشی در کاهش کیفیت زندگی تأثیر بگذارد. خستگی مزمن در بیماران مبتلا به IBD ممکن است در کنار دیگر مشکلات جسمی و روانی ایجاد شود. این پدیده به‌عنوان یکی از مهم‌ترین علائم غیرگوارشی این بیماری‌ها، حتی در شرایط بهبودی نسبی نیز خود را نشان می‌دهد و به‌دلیل اثرات منفی بر روی عملکرد اجتماعی، شغلی و کیفیت خواب، به یک چالش عمده برای بیماران تبدیل می‌شود (۴). بر اساس پژوهش‌ها، شایع‌ترین علل خستگی در این بیماران عبارتند از التهاب مزمن، کم‌خونی، سوءتغذیه، اختلالات خواب، اضطراب و افسردگی. در این میان، ویتامین‌های گروه B به‌عنوان ویتامین‌های محلول در آب و مهم در فرآیندهای متابولیکی و بیوشیمیایی بدن، نقش حیاتی در کاهش خستگی و بهبود سطح انرژی بدن ایفا می‌کنند. ویتامین‌های گروه B شامل ویتامین‌های تیامین (B1)، ریبوفلاوین (B2)، نیاسین  (B3) ، پیریدوکسین (B6) و کوبالامین (B12) هستند که هر یک در متابولیسم انرژی و فرآیندهای بیوشیمیایی مختلف نقش دارند. این ویتامین‌ها برای عملکرد صحیح بدن ضروری هستند و به‌ویژه در تسهیل فرآیندهای تولید انرژی از مواد مغذی، تنظیم متابولیسم و حفظ سلامت سیستم عصبی و تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی مؤثرند. به طور خاص، ویتامین‌های گروه B در تأمین انرژی از طریق فرآیندهای متابولیک بدن و نیز کاهش استرس و خستگی نقش بسیار مهمی دارند (

تیامین (B1): این ویتامین نقش عمده‌ای در تبدیل کربوهیدرات‌ها به انرژی (ATP) ایفا می‌کند. در کمبود تیامین، تولید انرژی بدن به‌شدت کاهش می‌یابد و در نتیجه فرد دچار خستگی و ضعف عمومی می‌شود .

ریبوفلاوین (B2) : این ویتامین در تبدیل غذا به انرژی و در متابولیسم اسیدهای چرب و کربوهیدرات‌ها مشارکت دارد. کمبود این ویتامین منجر به کاهش سطح انرژی بدن و افزایش احساس خستگی می‌شود .

نیاسین (B3): نیاسین برای فرآیندهای متابولیسم سلولی و تولید ATP از چربی‌ها و کربوهیدرات‌ها ضروری است. کمبود نیاسین می‌تواند به خستگی، ضعف عضلانی و اختلال در عملکرد سیستم عصبی منجر شود.

پیریدوکسین (B6)):  در متابولیسم پروتئین‌ها و تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی نقش دارد. این ویتامین به‌ویژه در حفظ تعادل انرژی و کاهش علائم خستگی مزمن مؤثر است.

کوبالامین (B12): این ویتامین در ساخت گلبول‌های قرمز خون و حفظ سلامت سیستم عصبی نقش دارد. کمبود B۱۲ می‌تواند به کم‌خونی و خستگی شدید منجر شود.

در بیماران مبتلا به IBD، ایجاد خستگی مزمن به‌ویژه به دلیل التهاب مزمن روده‌ها و اختلالات در جذب مواد مغذی به شدت رایج است. التهاب مزمن موجب ترشح سیتوکین‌های التهابی می‌شود که می‌تواند به‌طور مستقیم بر تولید انرژی در بدن تأثیر بگذارد. این سیتوکین‌ها علاوه بر ایجاد التهاب در بافت‌های مختلف بدن، با تاثیر بر فرآیندهای متابولیک، باعث کاهش توانایی بدن در تولید انرژی می‌شوند. علاوه بر التهاب، سوءتغذیه یکی از عوامل مهمی است که به خستگی در این بیماران دامن می‌زند. بیماران مبتلا به IBD معمولاً به دلیل مشکلات گوارشی و تغییرات در جذب مواد مغذی دچار کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌شوند. این کمبودها، به‌ویژه کمبود ویتامین‌های گروه B، می‌تواند به‌طور مستقیم به کاهش سطح انرژی بدن و بروز علائم خستگی مزمن منجر شود (

کمبود ویتامین‌های گروه B در بیماران مبتلا به IBD به‌طور گسترده‌ای مشاهده می‌شود. این کمبودها به دلیل التهاب مزمن روده‌ها، اختلال در جذب مواد مغذی و تغییرات متابولیکی حاصل از داروهای ضدالتهابی و سرکوب‌کننده سیستم ایمنی در این بیماران است. به‌عنوان مثال، ویتامین B۱۲ به دلیل مشکلات گوارشی و التهاب در روده‌ها، جذب کافی نخواهد داشت و این امر می‌تواند به کم‌خونی و خستگی شدید منجر شود. همچنین، استفاده طولانی‌مدت از داروهایی مانند آمینو سالیسیلات‌ها و داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) می‌تواند جذب این ویتامین‌ها را کاهش دهد .

کمبود ویتامین‌های گروه B نه‌تنها به خستگی مزمن دامن می‌زند، بلکه می‌تواند به‌طور جدی بر عملکرد سیستم عصبی، متابولیسم و سلامت عمومی بدن تأثیر بگذارد. برای مثال، کمبود ویتامین B۱۲ می‌تواند به ایجاد مشکلات عصبی مانند بی‌حسی، ضعف عضلانی و اختلالات شناختی منجر شود. همچنین، کمبود ویتامین B۶ می‌تواند باعث ایجاد اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی شود که خود عواملی هستند که بر شدت خستگی مزمن در بیماران مبتلا به IBD تأثیر می‌گذارند

با توجه به اهمیت ویتامین‌های گروه B در کاهش خستگی مزمن در بیماران مبتلا به IBD، استفاده از مکمل‌های این ویتامین‌ها می‌تواند یک راهکار درمانی مفید باشد. تحقیقات نشان داده‌اند که تجویز ویتامین‌های گروه B می‌تواند به‌طور چشمگیری خستگی را در این بیماران کاهش دهد و باعث بهبود کیفیت زندگی آنان شود. در کنار تجویز مکمل‌ها، تغییرات در رژیم غذایی نیز می‌تواند به تأمین ویتامین‌های گروه B کمک کند. مصرف مواد غذایی غنی از این ویتامین‌ها مانند گوشت، تخم‌مرغ، محصولات لبنی، سبزیجات برگ سبز و غلات کامل می‌تواند به بهبود وضعیت تغذیه‌ای بیماران مبتلا به IBD و کاهش علائم خستگی کمک کند (.

با توجه به اهمیت ویتامین‌های گروه B در بهبود وضعیت انرژی و کاهش خستگی، نیاز به بررسی دقیق‌تر اثرات این ویتامین‌ها بر خستگی مزمن در بیماران مبتلا به IBD احساس می‌شود. از آنجا که کمبود این ویتامین‌ها می‌تواند به کاهش سطح انرژی، مشکلات عصبی و حتی اختلالات ذهنی مانند افسردگی منجر شود، شناسایی تأثیرات مکمل‌های ویتامین B بر بهبود خستگی در این بیماران می‌تواند به‌عنوان یک استراتژی درمانی مؤثر در نظر گرفته شود.

مطالعات اولیه در زمینه مکمل‌های ویتامین B در بیماران IBD گزارش داده‌اند که کمبود ویتامین‌های گروه B ممکن است عامل مهمی در بروز خستگی مزمن در این بیماران باشد و تجویز مکمل‌های این ویتامین‌ها به کاهش علائم خستگی کمک کند. اما به دلیل تفاوت‌های در طراحی مطالعات، اندازه نمونه‌ها و روش‌های تحلیل، نتایج موجود هنوز متناقض و محدود هستند و نیاز به یک مطالعه جامع و سیستماتیک برای جمع‌بندی و تحلیل این نتایج احساس می‌شود یک مطالعه مرور نظام‌مند می‌تواند این شکاف‌های اطلاعاتی را پر کند و نتایج قابل اعتمادی را در اختیار محققان و پزشکان قرار دهد. این مطالعه می‌تواند اثرات کلی و دقیق ویتامین‌های گروه B در کاهش خستگی مزمن را در بیماران مبتلا به IBD تعیین کند و به بهبود روند درمان کمک کند. بنابراین، این تحقیق می‌تواند یک دستاورد علمی و کاربردی در راستای بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به IBD باشد و به پزشکان کمک کند تا درمان‌های بهتری برای این بیماران طراحی کنند.

در نهایت، با توجه به اهمیت خستگی مزمن در بیماران مبتلا به IBD و تأثیر بالقوه ویتامین‌های گروه B در کاهش این خستگی، نیاز به انجام یک مطالعه مرور نظام‌مند برای جمع‌آوری و تحلیل نتایج موجود از مطالعات مختلف به شدت احساس می‌شود. گرچه مطالعات مختلفی در زمینه تأثیر ویتامین‌های گروه B بر خستگی مزمن در سایر بیماری‌ها وجود دارد، اما تحقیقات محدودی به‌طور خاص به اثرات این ویتامین‌ها در بیماران مبتلا به IBD پرداخته‌اند. بیشتر مطالعات موجود بر روی تأثیر ویتامین‌های گروه B در کاهش خستگی در بیماری‌هایی مانند افسردگی، کم‌خونی یا سندرم خستگی مزمن متمرکز بوده‌اند. از سوی دیگر، در بیماران مبتلا به IBD به‌طور خاص، با توجه به مشکلات گوارشی و اختلالات در جذب مواد مغذی، احتمال کمبود ویتامین‌های گروه B به طور ویژه بیشتر است و این کمبود می‌تواند به شدت بر شدت خستگی مزمن تأثیر بگذارد

با توجه به اهمیت خستگی مزمن در بیماران مبتلا به IBD و تأثیر بالقوه ویتامین‌های گروه B در کاهش این خستگی، نیاز به انجام یک مطالعه مرور نظام‌مند برای جمع‌آوری و تحلیل نتایج موجود از مطالعات مختلف به شدت احساس می‌شود. این مطالعه می‌تواند به عنوان یک پژوهش در تعیین روش‌های درمانی مؤثر برای مدیریت خستگی مزمن در بیماران مبتلا به IBD عمل کند و در نهایت به بهبود کیفیت زندگی این بیماران منجر شود.